ချင်ချီလာ မျိုးပွားမှု စက်ဝန်း ကို နားလည်ခြင်း
ချင်ချီလာ ပိုးရှင်တစ်ဦး အနေနဲ့ သင့်ချစ်ပစ္စည်း ရဲ့ မျိုးပွားမှု စက်ဝန်းကို နားလည်ဖို့ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်၊ မျိုးမြှင်ဖို့ စဉ်းစားနေရင် ဒါမှမဟုတ် သူတို့ ကျန်းမာရေး ကို စောင့်ကြည့်ချင်ရင် အထူးသဖြင့် ဖြစ်ပါတယ်။ estrous cycle ကို မကြာခဏ heat cycle လို့ ခေါ်တဲ့ ဟာ က မျိုးမကြား ချင်ချီလာ မျိုးသူ ရဲ့ မျိုးပွားရေး အဆင်သင့်ဖြစ်မှု ကို ထိန်းချုပ်တဲ့ ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ ဇီဝ လုပ်ငန်းစဉ်ပါ။ ချင်ချီလာ တွေ ကို အခြား အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန် တွေ လောက် မျိုးမြှင် များများ မလုပ်ကြပေမယ့် ဒီ စက်ဝန်း အကြောင်း သိရင် ပိုကောင်း တဲ့ ပြုစုမှု ပေးနိုင်ပြီး အသိဉာဏ် ရှိရှိ ဆုံးဖြတ်ချက် ချနိုင်ပါတယ်။ သင့် ဖန်အောင်း ချင်ချီလာ ရဲ့ estrous cycle ရဲ့ အသေးစိတ် နဲ့ အဲဒီ ဟာ က ဘာတွေ ဆိုတာ ကို နက်နက်နဲနဲ လေ့လာ ကြည့်ကြရအောင်။
Estrous Cycle ဆိုတာ ဘာလဲ။
Estrous cycle က မျိုးမကြား သို့မဟုတ် မျိုးသူ များရွား တွေ မှာ ဖြစ်ပျက်တဲ့ မျိုးပွားမှု စက်ဝန်း ဖြစ်ပြီး သူတို့ ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ကို ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိတဲ့ ကိုယ်ဝန် အတွက် ပြင်ဆင် ပေးပါတယ်။ လူသားတွေ က menstrual cycle ကို ခံစားရတာ နဲ့ မတူဘဲ ချင်ချီလာ နဲ့ အခြား တိရစ္ဆာန် များစွာ က estrous cycle ကို ဖြတ်သန်း ကြပြီး ကိုယ်ဝန် မဖြစ်ရင် သားဥ နံရံ ကို ယူကျော မလွှတ်ဘဲ ပြန်စုပ်ယူ ပါတယ်။ မျိုးသူ ချင်ချီလာ တွေ ကို "induced ovulators" လို့ ယူဆ ကြပြီး ဆိုလိုတာ က ဥ မြှောက်ခြင်း (egg ထွက်ခြင်း) က ပုံမှန် အချိန်ဇယား အတိုင်း မဟုတ်ဘဲ မျိုးကောင် နဲ့ မျိုးအိမ်း ဖြစ်တဲ့ တုံ့ပြန်မှု ကနေ ဖြစ်ပျက် တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ချင်ချီလာ တွေ က လူး အသက် ၈ လ ကနေ ၁၂ လ ကြားမှာ လိင်ရင့်ကျက် ဖြစ်လာ ပြီး သူတို့ ကျန်းမာရေး နဲ့ ဘေးကင်းရေး သေချာ အောင် မျိုးမြှင်ဖို့ စဉ်းစားရင် အနည်းဆုံး ၁၀-၁၂ လ အရွယ် ဖြစ်ပြီး ကိုယ်အလေးချိန် ၆၀၀ ဂရမ် လောက် ရှိ အောင် စောင့်ဆိုင်း တာ ကို ယေဘုယျ အကြံပြု ပါတယ်။ ရင့်ကျက် ဖြစ်လာ ရင် မျိုးသူ ချင်ချီလာ ရဲ့ estrous cycle က အနီးစပ်ဆုံး ၂၈ ရက် ကနေ ၃၅ ရက် တိုင်း ထပ်ခါထပ်ခါ ဖြစ်ပျက် ပေမယ့် တစ်ဦးချင်း အလိုက် အနည်းငယ် ကွဲပြား နိုင်ပါတယ်။ တစ်ခု တစ်ကြိမ် စက်ဝန်း က ၂-၃ ရက် ကြာ ပြီး အဲဒီ အချိန် မျိုးသူ က မျိုးကောင် နဲ့ မျိုးအိမ်း အတွက် လက်ခံ နိုင်ပါတယ်။
Estrous Cycle ရဲ့ အဆင့်များ
ချင်ချီလာ မှာ estrous cycle က အဓိက လေးဆင့် ပါဝင်ပြီး အခြား တိရစ္ဆာန် တွေ နဲ့ နှိုင်းရင် ပိုမို မရှင်း လင်း မဟုတ် ပါ-
- Proestrus: ဒါက ပြင်ဆင် အဆင့် ဖြစ်ပြီး အချိန် တိုတို ကြာ တဲ့ အဆင့် ဖြစ်ပြီး မျိုးသူ ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ် က ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိတဲ့ မျိုးအိမ်း အတွက် အဆင်သင့် ဖြစ်အောင် လုပ်ပါတယ်။ ဒီ အဆင့် မှာ သိသာ တဲ့ လက္ခဏာ တွေ မတွေ့ရ နိုင်ပါဘူး။
- Estrus: ဒါက “heat” အဆင့် ဖြစ်ပြီး ၂-၃ ရက် ကြာ တယ်၊ မျိုးသူ က မျိုးကောင် ကို လက်ခံ တဲ့ အချိန် ပါ။ လှုပ်ရှား မှု များလာ တာ ဒါမှမဟုတ် အသံ ထုတ် မှု တွေ များလာ တာ လို အပြုအမူ ပြောင်းလဲ မှု တွေ တွေ့နိုင်ပြီး မျိုးကောင် ကို ရန်မဖြစ် ဘဲ ချဉ်းကပ် ခွင့် ပေး နိုင်ပါတယ်။
- Metestrus: မျိုးအိမ်း ဖြစ်ရင် ကိုယ်ဝန် မဖြစ်ရင် ဟော်မုန်း ပမာဏ တွေ ချိန်ညှိ ဖို့ ဒီ တိုတို အဆင့် ကို ဖြတ်သန်း ပါတယ်။
- Diestrus: အဆင့် အမြင့်ဆုံး အဆင့် ဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ် က နောက် စက်ဝန်း စမယ့် အထိ လက်မခံ အခြေအနေ ကို ပြန်ရောက် ပါတယ်။ ကိုယ်ဝန် ဖြစ်ရင် ဒီ အဆင့် ကို gestation နဲ့ အစားထိုး ပြီး ချင်ချီလာ မှာ ပျမ်းမျှ ၁၁၁ ရက် ကြာ ပါတယ်။
မျိုးသူ ချင်ချီလာ မှာ Heat ရဲ့ လက္ခဏာ များ
အချို့ တိရစ္ဆာန် တွေ နဲ့ မတူဘဲ မျိုးသူ ချင်ချီလာ တွေ က heat မှာ သိသာ တဲ့ ရုပ်ပိုင်း လက္ခဏာ တွေ မပြ ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် မသိမသာ လက္ခဏာ တွေ က estrus မှာ သင့် ချင်ချီလာ ကို ဖော်ထုတ် နိုင်ပါတယ်။ သူ က ပိုပြီး မငြိမ်မသက် ဖြစ်နိုင်ပြီး ပျော့ပျောင်း တဲ့ coos ဒါမှမဟုတ် chirps နဲ့ အသံ ထုတ် များနိုင်တယ်၊ ဒါမှမဟုတ် မျိုးကောင် ရှိရင် ရန်မဖြစ် ဘဲ ပိုနည်း ရန်စွယ် ပြု နိုင်ပါတယ်။ အချို့ ပိုးရှင် တွေ က ဟော်မုန်း ပြောင်းလဲ မှု ကြောင့် အနံ့ အနည်းငယ် ပြောင်း တာ ကို သတိပြု တွေ့ ကြပေမယ့် ဒါ က ရှားပါတယ်။ ဒီ လက္ခဏာ တွေ လွယ်လွယ် လွတ်မသွားနိုင်တာ ကို သတိရပါ၊ သင့် ချင်ချီလာ ရဲ့ အပြုအမူ ကို ပုံမှန် စောင့်ကြည့် တာ က အဓိက ပါတယ်။
ချင်ချီလာ ပိုးရှင် တွေ အတွက် လက်တွေ့ အကြံဉာဏ် များ
မျိုးမြှင် စီစဉ် နေရင် မဟုတ် မဟုတ် မဆို သင့် ချင်ချီလာ ရဲ့ estrous cycle ကို စီမံ ပြီး သူတို့ ကောင်း ကင်း ရေး သေချာ အောင် လက်တွေ့ အကြံဉာဏ် တချို့ ပါ-
- အပြုအမူ စောင့်ကြည့်ပါ: သင့် မျိုးသူ ချင်ချီလာ ရဲ့ အပြုအမူ ကို စက်ဝန်း တွေ ခြေရာ ထင်ကြေး ဖို့ ဂျာနယ် မှတ်တမ်း ထားပါ။ ၂၈-၃၅ ရက် တိုင်း လှုပ်ရှား မှု ဒါမှမဟုတ် စိတ်ခံစားချက် ပြောင်းလဲ မှု တွေ ကို မှတ်ယူ ပြီး သူမ ရဲ့ စည်းချက် ကို နားလည်ပါ။
- မျိုးကောင် နဲ့ မျိုးသူ ခွဲပါ: မျိုးမြှင် မလုပ်ဖို့ ရည်ရွယ် ရင် မျိုးကောင် နဲ့ မျိုးသူ ကို ခွဲ အိမ်ထောင် ပါ။ ချင်ချီလာ တွေ က estrus ပြတင်း တိုတို အတွင်း မြန်မြန် မျိုးအိမ်း နိုင်ပြီး မမျှော်လင့် ကိုယ်ဝန် တွေ ဖြစ်စေ နိုင်ပါတယ်။ အကျွန်း ဖြတ် ဒါမှမဟုတ် မျိုးသတ် လည်း တိရစ္ဆာန် ဆေးဆရာ နဲ့ တိုင်ပင် ပြီး စဉ်းစား နိုင်ပါတယ်။
- စိတ်ဖိစီး မှု ကင်း ပတ်ဝန်းကျင် ပေးပါ: ဟော်မုန်း ပြောင်းလဲ မှု တွေ က သင့် ချင်ချီလာ ကို ပိုမို အာရုံ ခံ စားလွယ် စေ နိုင်ပါတယ်။ သူမ ရဲ့ သပ်သပ်ရပ်ရပ် ကို တိတ်ဆိတ် ပြီး သက်တောင့်သက်သာ နေရာ မှာ ထားပြီး ပုန်းအောင်း နေရာ များစွာ ရှိ အောင် လုပ်ပါ သူမ လုံခြုံ ခံစားရစေ ဖို့။
- တိရစ္ဆာန် ဆေးဆရာ နဲ့ တိုင်ပင်ပါ: မျိုးမြှင် အကြောင်း မသေချာ ရင် ဒါမှမဟုတ် ထူးဆန်း အပြုအမူ (ရန်စွယ် ကြာ တာ ဒါမှမဟုတ် ပျင်းရိ တာ လို) တွေ့ ရင် exotic pet veterinarian ဆီ အကြံ တောင်း ပါ။ ချင်ချီလာ မျိုးမြှင် မှာ အန္တရာယ် တွေ ရှိ ပါတယ်၊ dystocia (မွေးဖွား ခက်ခဲ တာ) ပါဝင်ပြီး ပရော်ဖက်ရှင်နယ် လမ်းညွှန် မှု က အရေးကြီးပါတယ်။
- ကိုယ်ဝန် အတွက် ပြင်ဆင်ပါ: မျိုးမြှင် က သင့် ရည်မှန်း ချက် ဆို မျိုးသူ က ကျန်းမာ ပြီး သင့်တော် ကိုယ်အလေးချိန် (၆၀၀ ဂရမ် ဒါမှမဟုတ် ထို့ထက် များ) ရှိ အောင် သေချာ ပါ။ ၁၁၁ ရက် လောက် ကိုယ်ဝန် ကာလ အတွက် အဆင်သင့် ဖြစ်ပါ နဲ့ အရေးပေါ် အတွက် တိရစ္ဆာန် ဆေးဆရာ ကို အဆက်ရှိ ထားပါ။
ဒီ စက်ဝန်း ကို နားလည်ဖို့ ဘာကြောင့် အရေးကြီးလဲ
Estrous cycle အကြောင်း သိဖို့ က မျိုးမြှင် သမား တွေ အတွက် သာ မဟုတ်ဘဲ တာဝန်သိ အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန် ပိုးရှင် ဖြစ်ဖို့ ပါ။ အစီအစဉ် မရှိ ကိုယ်ဝန် တွေ က မျိုးသူ ချင်ချီလာ ရဲ့ ကျန်းမာရေး ကို ဖိအား ပေး နိုင်ပြီး သင့် အိမ် မှာ လူဦးရေ ပိုများ လာ စေ နိုင်ပါတယ်။ ထပ်ပြီး သူမ ရဲ့ စက်ဝန်း ကို နားလည်ရင် ဟော်မုန်း မညီမျှ တာ ဒါမှမဟုတ် မျိုးပွားရေး ရောဂါ တွေ လို ကျန်းမာရေး ပြဿနာ တွေ ကို ရှာဖွေ နိုင်ပါတယ်။ အချက်အလက် ရှိ နေရင် သင် က မျိုးမြှင် ရှိ မရှိ မဆို သင့် ချင်ချီလာ ကို ပျော်ရွှင် ပြီး ကျန်းမာ အောင် ထိန်း သိမ်း နိုင်ပါတယ်။
ဒီ ဗဟုသုတ နဲ့ လက်နက် ကိုင် ထားရင် သင် က သူမ ရဲ့ စက်ဝန်း အတွင်း ချင်ချီလာ အတွက် သင့်တော် ပြုစု မှု ပေး နိုင်ပါတယ်။ Heat လက္ခဏာ တွေ အတွက် သူမ အပြုအမူ ကို စောင့်ကြည့် နေရင် ဒါမှမဟုတ် ဘေးကင်း ပတ်ဝန်းကျင် သေချာ အောင် လုပ်နေရင် သင့် အသေးစိတ် အာရုံ စိုက် မှု က သူမ ရဲ့ ဘဝ အရည်အသွေး မှာ ကြီး ကျယ်း ကွဲပြား ချက် ဖြစ်စေ ပါလိမ့်မယ်။ နောက်ထပ် မေးခွန်း တွေ ရှိ ရင် ဒါမှမဟုတ် မျိုးမြှင် စဉ်းစား နေရင် အမြဲ အရည်အချင်း ရှိတဲ့ တိရစ္ဆာန် ဆေးဆရာ ဆီ ဆက်သွယ် တောင်း ပါ။