Табигый чинчиллаларга кереш
Табигый чинчиллалар — Көньяк Америка Анды тауларына туган, назлы һәм күңелгә язучы кемгерәләр — бүгенге көн йорт чинчиллаларының аталары. Аларның табигый тарихын һәм хәзерге вакытта табигый тормышын аңу, йорт хайوانыңа карата хөрмәтеңне арттыра һәм аларның табигый мохитына охшатып, яхшырак күзәтүгә ярдәм итә. Бу мәкалә табигый чинчиллаларның бүгенге тормышы, аларның проблемалары һәм йорт хуңсулларының чинчилласының яшәешене яхшырту өчен аларның табигый химаялыннан ничек өрнәк алып куллана алуы турында сөйли.
Тарихи фон һәм таксономия
Чинчиллалар Chinchillidae гаиләсенә керә һәм иккө төргә бүленә: олы битлекле чинчилла (Chinchilla lanigera) һәм кыска битлекле чинчилла (Chinchilla chinchilla). Ике төрге дә Чили, Перу, Болivia һәм Аргентина җирләренең кискен, құрғақ биеклекләре генә туған йорт. Тарихый рәвештә чинчиллалар бик күп иде, миллионлаган популяциялары бар иде, шулар өчен туып-торып яшәгән халыклар аларның бик назлы тылсын бәхәргә иде. Ләкин 20 гасыр башларында тылс сатыу өчен ашаган артык аңашу аларның санын кәмәйтте, ике төрге дә йوقка чыгу хәленә китерде. Бүген алар International Union for Conservation of Nature (IUCN) тарафыннан куркынычта булганнар дип сыманланган, табигый популяция C. lanigera өчен 10 000дән азрак, C. chinchilla өчен тагын да азрак дип санала.
Табигый тормышыннан хәзерге хәл
Табигый чинчиллалар Андыларда болгар өстен, җир эшкәрлеге һәм шәһәр төзелеше сәбәпле яшәү урыны йогайту куркынычына дучар. Аларның табигый мохиты — 3,000 дан 5,000 метр биеклектәге (9,800 дан 16,400 фут) ташлы, буш урыннар — кечерә, климат үзгәрүсе аларның мөмкинлекле экосистемасын тагын да боза. Тылан һәм күҙ күргән күҙләренең аңашуы да аларның киңәйгән, өлгерәк популяцияләренә куркыныч. Чили һәм Перуда саклау чаралары Las Chinchillas Милли резервы кебек сакланган районнарны үз эченә ала, ул Чилидә калган C. lanigera популяциясенең мөһим өлешен саклый. Ләкин канунсыз аңашу һәм саклау программаларына акча булу саклау тырышлыкларын авырлаштыра.
Бу проблемаларга карамастан, табигый чинчиллалар үзләренең кырыс мохитына бик яхшы мөмкинлекле. Алар крепускуляр, таңнар һәм кичтән активрак, 100 кадәр кешедән торган колонияләрдә яшыйлар — хәтерлек һәм җылы өчен. Аларның азыгы каты үләннәр, каен, суккулентлардан тора, алар аз су белән җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп җитеп